Nie brakuje nam drewna. Brakuje nam danych.

Szansa, której nie można oceniać wyłącznie przez pryzmat zasobów

Z perspektywy handlowej polski rynek biomasy pozostaje jednym z istotnych punktów styku sektora drzewnego, energetyki i logistyki w Europie Środkowej. Jego znaczenie wynika nie tylko z dostępności surowca, lecz także z położenia pomiędzy rynkiem krajowym a Litwą, Łotwą i Estonią.

W 2024 roku lasy zajmowały 29,6% powierzchni Polski, a pozyskanie drewna wyniosło blisko 39,45 mln m³. To pokazuje skalę zaplecza, ale nie odpowiada na pytanie, jak efektywnie materiał jest klasyfikowany, przemieszczany, dokumentowany i wykorzystywany.

Via Baltica zmienia warunki logistyczne

2 października 2025 roku zakończono budowę polskiego odcinka Via Baltica. Oddanie ostatniego fragmentu S61 połączyło północno-wschodnią Polskę z korytarzem prowadzącym przez Litwę i Łotwę do Estonii.

Sama droga nie tworzy rynku, ale skraca i porządkuje jeden z kluczowych szlaków obsługujących wymianę pomiędzy Polską a państwami bałtyckimi. Dla biomasy oznacza to potencjalnie większą dostępność dostawców i odbiorców. Jest to jednak korzyść warunkowa: bez wiarygodnej informacji o jakości, dostępności i koszcie dostawy większy zasięg może oznaczać również większy chaos.

Rynek rośnie, lecz liczby wymagają kontekstu

Według aktualnej prognozy Grand View Research wartość polskiego rynku kotłów na biomasę ma wzrosnąć z 573,5 mln USD w 2025 roku do 1 034,9 mln USD w 2033 roku, przy średniorocznym tempie wzrostu około 7,8%. Jest to prognoza komercyjna, a nie gwarancja rozwoju, ale pokazuje kierunek zainteresowania technologiami opartymi na biomasie.

Wzrost rynku urządzeń nie rozwiązuje automatycznie problemów po stronie surowca. Łańcuch dostaw nadal musi odpowiadać na pytania o wilgotność, wartość opałową, granulometrię, pochodzenie, certyfikację, dostępny wolumen i koszt logistyczny.

Informacja powstaje, ale często nie staje się wiedzą

W wielu przedsiębiorstwach dane są zapisywane fragmentarycznie: na papierze, w wiadomościach, osobnych arkuszach i dokumentach przechowywanych bez wspólnej struktury. Certyfikat, wynik wilgotności, masa, objętość, czas załadunku i reklamacja dotyczą tej samej dostawy, lecz funkcjonują jak niezależne zdarzenia.

Problemem nie jest więc wyłącznie brak danych. Często dane istnieją, ale nie mają wspólnego identyfikatora, właściciela, daty ważności ani relacji z kontraktem i partią materiału. W takim środowisku trudno porównać dostawców, odtworzyć historię jakości lub sprawdzić rzeczywisty koszt obsługi konkretnego klienta.

Koszt niewidocznych danych

• trudniejsze planowanie zakupów, sprzedaży i transportu;
• opóźnione wykrywanie odchyleń jakościowych;
• słabsza identyfikowalność certyfikatów i partii;
• więcej pracy ręcznej przy uzgadnianiu dokumentów;
• porównywanie cen bez uwzględnienia wilgotności, energii i kosztu dostawy;
• utrata wiedzy po zakończeniu transakcji lub zmianie pracownika.

Baltpool pokazuje wartość porównywalności

Litewska platforma Baltpool publikuje wyniki aukcji i średnie ceny dostaw biomasy, dzięki czemu uczestnicy mogą porównywać warunki rynkowe w ujednoliconym formacie. Nie oznacza to, że jeden model należy bezpośrednio skopiować do Polski. Pokazuje natomiast, jak dużo wartości powstaje, gdy produkt, jednostka, okres dostawy i wynik transakcji są opisane według wspólnych reguł.

Pierwszym krokiem dla przedsiębiorstwa nie musi być giełda ani rozbudowany system. Powinien nim być spójny zapis podstawowych zdarzeń: skąd pochodzi materiał, z jaką partią i kontraktem jest związany, kto wykonał pomiar, jaki dokument potwierdza parametr oraz gdzie powstał koszt.

Technologia nie zastąpi porządku operacyjnego

Projekt DESIRA już w 2020 roku wskazywał, że rozwiązania cyfrowe mogą istotnie zmieniać rolnictwo, leśnictwo i obszary wiejskie, ale ich wdrożenie zależy od kompetencji, infrastruktury i sposobu organizacji pracy. Ta obserwacja pozostaje aktualna.

Sztuczna inteligencja może klasyfikować dokumenty, wykrywać braki, porównywać partie lub wspierać prognozowanie. Nie naprawi jednak procesu, w którym nie określono jednostek, odpowiedzialności, źródła pomiaru i zasad zatwierdzania informacji. Automatyzacja powinna zaczynać się po uporządkowaniu procesu, a nie zamiast niego.

Co powinno wydarzyć się teraz

Jeżeli rynek biomasy ma wykorzystać potencjał logistyczny Polski i państw bałtyckich, potrzebuje wspólnego języka danych. Na poziomie firmy oznacza to identyfikację partii, uporządkowanie dokumentów i mierzenie rezultatu transakcji. Na poziomie rynku – większą porównywalność metod, jednostek i publikowanych agregatów.

Nie chodzi o bezkrytyczną cyfryzację ani o zastępowanie doświadczenia algorytmem. Chodzi o zachowanie wiedzy, która już dziś powstaje w terminalach, samochodach, wagonach, laboratoriach i działach handlowych. Drewno jest zasobem. Dane decydują, czy potrafimy wykorzystać je odpowiedzialnie i rentownie.